Białko C-reaktywne, oznaczane skrótem CRP, to jeden z najczęściej wykonywanych parametrów laboratoryjnych służących do oceny stanu zapalnego w organizmie. Jeżeli otrzymał Pan lub otrzymała Pani skierowanie na to badanie albo analizuje Pan/Pani wynik na wydruku z laboratorium, poniższy poradnik pomoże zrozumieć, czym jest CRP, jakie wartości uznaje się za prawidłowe i o czym może świadczyć wynik podwyższony.

CRP – co to jest?

CRP (z angielskiego C-reactive protein, czyli białko C-reaktywne) to białko wytwarzane przede wszystkim przez wątrobę. Jego stężenie we krwi zaczyna rosnąć już w ciągu kilku do kilkunastu godzin od momentu pojawienia się stanu zapalnego, zakażenia lub uszkodzenia tkanek, a po ustąpieniu przyczyny stosunkowo szybko wraca do wartości wyjściowych. Z tego powodu CRP zaliczane jest do tak zwanych białek ostrej fazy – substancji, których produkcja nasila się w odpowiedzi na bodziec zapalny.

Badanie CRP jest proste, szybkie i stosunkowo tanie, dlatego lekarze zlecają je bardzo często. Pozwala ono ocenić, czy w organizmie toczy się proces zapalny, a także monitorować jego przebieg – na przykład sprawdzić, czy włączone leczenie przynosi efekt. Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że CRP jest wskaźnikiem nieswoistym. Oznacza to, że informuje o obecności zapalenia, ale nie wskazuje ani jego przyczyny, ani miejsca, w którym się ono toczy.

Jak przebiega badanie CRP?

Oznaczenie CRP wykonuje się z próbki krwi żylnej, pobieranej najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. W większości przypadków nie jest wymagane specjalne przygotowanie ani pozostawanie na czczo, choć warto stosować się do zaleceń laboratorium oraz lekarza kierującego. Wynik zwykle jest dostępny tego samego lub następnego dnia.

Kiedy lekarz zleca badanie CRP?

Oznaczenie CRP bywa wykonywane w wielu sytuacjach. Lekarz może zlecić je przy podejrzeniu infekcji, aby ocenić nasilenie stanu zapalnego, w celu monitorowania skuteczności leczenia (na przykład antybiotykoterapii), a także w diagnostyce niejasnych zapalenie-zatok-co-oznacza-wynik-i-jak-zlagodzic-dolegliwosci/">dolegliwości, takich jak przedłużająca się gorączka o nieustalonej przyczynie. CRP jest przy tym badaniem pomocniczym – jego wynik zawsze rozpatruje się w połączeniu z wywiadem, badaniem oraz innymi wynikami.

CRP a OB – czym się różnią?

W ocenie stanu zapalnego wykorzystuje się także inne badanie – OB, czyli odczyn Biernackiego (opad krwinek). Oba parametry informują o toczącym się zapaleniu, jednak CRP reaguje szybciej: jego stężenie rośnie i opada wcześniej niż zmienia się OB. Z tego powodu CRP bywa przydatniejsze we wczesnej fazie choroby oraz w monitorowaniu jej przebiegu. Oba wskaźniki są nieswoiste, dlatego zawsze interpretuje się je łącznie z obrazem klinicznym, a wyboru odpowiedniego badania dokonuje lekarz.

Normy CRP – ile powinno wynosić?

Zakres wartości prawidłowych zależy od konkretnego laboratorium oraz stosowanej metody oznaczenia, dlatego może się nieznacznie różnić między pracowniami. W praktyce w większości laboratoriów w Polsce za wartość prawidłową u osoby dorosłej przyjmuje się stężenie CRP poniżej 5 mg/l. Część laboratoriów podaje jako granicę wartość do 10 mg/l.

Z tego względu swój wynik należy zawsze odnosić do zakresu referencyjnego wydrukowanego obok wartości na Pana/Pani wyniku – to on stanowi właściwy punkt odniesienia. Orientacyjnie przyjmuje się następującą interpretację:

• poniżej 5 mg/l – wartość zwykle uznawana za prawidłową;
• od 5 do 10 mg/l – wartość nieznacznie podwyższona, często niejednoznaczna;
• powyżej 10 mg/l – wynik podwyższony, wymagający interpretacji w powiązaniu z objawami.

Istnieje również oznaczenie hs-CRP, czyli CRP o wysokiej czułości, wykorzystywane pomocniczo w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego. Interpretacja hs-CRP różni się od standardowego CRP i także powinna być dokonywana przez lekarza.

Podwyższone CRP – o czym świadczy?

Podwyższone stężenie CRP jest sygnałem, że w organizmie toczy się stan zapalny. Zwykle im wyższa wartość, tym bardziej nasilony proces – choć nie jest to reguła bezwzględna. Bardzo wysokie wartości, sięgające na przykład powyżej 100 mg/l, częściej towarzyszą zakażeniom bakteryjnym, natomiast umiarkowany wzrost może wystąpić w wielu różnych sytuacjach, w tym w przebiegu infekcji wirusowych.

Należy mocno podkreślić, że sama liczba nie stanowi rozpoznania. Ten sam wynik może mieć zupełnie inne znaczenie u osoby z wysoką gorączką i u osoby, która czuje się dobrze. Dlatego interpretacji podwyższonego CRP zawsze dokonuje lekarz, zestawiając go z wywiadem, badaniem oraz pozostałymi wynikami.

Najczęstsze przyczyny podwyższonego CRP

Do sytuacji, w których stężenie CRP rośnie, należą między innymi:

• infekcje bakteryjne i wirusowe, na przykład zapalenie płuc, zapalenie zatok czy zakażenia układu moczowego;
• stany zapalne o innym podłożu, w tym choroby reumatyczne i autoimmunologiczne;
• urazy, oparzenia oraz okres po zabiegach operacyjnych;
• przewlekłe procesy zapalne, na przykład w obrębie przewodu pokarmowego;
• niektóre choroby przewlekłe, a w wybranych przypadkach także procesy nowotworowe.

Nieznaczny wzrost CRP bywa również związany z czynnikami niechorobowymi, takimi jak otyłość, palenie papierosów, intensywny wysiłek fizyczny czy ciąża. Wszystko to sprawia, że wynik trzeba interpretować indywidualnie, a nie w oderwaniu od sytuacji danej osoby.

Co może wpłynąć na wynik CRP?

Na wysokość wyniku wpływa przede wszystkim obecność i nasilenie stanu zapalnego, ale znaczenie mają również czynniki niezwiązane bezpośrednio z chorobą. Przemijający wzrost CRP może pojawić się po intensywnym wysiłku fizycznym, po zabiegach czy urazach. Nieco wyższe wartości obserwuje się także u osób z otyłością, u osób palących oraz w ciąży. Z kolei jednorazowy, izolowany i tylko nieznacznie podwyższony wynik u osoby czującej się dobrze często okazuje się nieistotny i normalizuje się w badaniu kontrolnym. O tym, czy wynik wymaga dalszej diagnostyki, decyduje lekarz.

Niskie CRP – czy to dobrze?

Niskie stężenie CRP jest zjawiskiem pożądanym i oznacza brak cech nasilonego stanu zapalnego w chwili pobrania krwi. Prawidłowy, niski wynik nie wyklucza jednak całkowicie choroby – przy niepokojących objawach lekarz może zlecić dodatkowe badania mimo prawidłowego CRP, ponieważ część schorzeń może przebiegać bez znaczącego wzrostu tego wskaźnika.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Wynik CRP najlepiej omówić z lekarzem, który zlecił badanie, zwłaszcza jeśli jest on podwyższony lub towarzyszą mu dolegliwości. Pilnej konsultacji wymagają szczególnie sytuacje, w których podwyższonemu CRP towarzyszą wysoka gorączka, silne osłabienie, duszność, nasilony ból lub wyraźnie pogarszający się stan ogólny.

Proszę pamiętać, że niniejszy tekst ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Ostatecznej interpretacji wyniku CRP, w powiązaniu z Pana/Pani stanem zdrowia i pozostałymi badaniami, zawsze dokonuje lekarz.