Morfologia krwi to najczęściej wykonywane badanie laboratoryjne i zarazem podstawowy element większości badań profilaktycznych. Jeżeli otrzymał Pan lub otrzymała Pani wynik morfologii, poniższy poradnik pomoże zorientować się, co oznaczają poszczególne skróty i parametry oraz o czym mogą świadczyć odchylenia od normy.

Morfologia krwi – co to jest?

Morfologia krwi obwodowej to badanie, które ocenia liczbę oraz właściwości poszczególnych rodzajów komórek krwi. Dostarcza informacji o ogólnym stanie zdrowia, może pomóc w wykryciu niedokrwistości, infekcji, stanów zapalnych oraz wielu innych zaburzeń. Do badania pobiera się próbkę krwi żylnej; w większości przypadków nie jest konieczne bycie na czczo, choć warto stosować się do zaleceń laboratorium.

Jak przygotować się do morfologii?

Morfologię wykonuje się z próbki krwi żylnej, a w niektórych sytuacjach z krwi włośniczkowej (na przykład z opuszki palca). W większości przypadków nie jest konieczne bycie na czczo, choć jeśli jednocześnie oznaczane są inne parametry, na przykład glukoza lub lipidogram, warto zastosować się do zaleceń laboratorium. Korzystnie jest także unikać intensywnego wysiłku fizycznego bezpośrednio przed pobraniem oraz poinformować o przyjmowanych lekach.

Co obejmuje morfologia? Najważniejsze parametry

Wynik morfologii zawiera szereg parametrów oznaczonych skrótami. Do najważniejszych należą:

• RBC – liczba krwinek czerwonych (erytrocytów), które transportują tlen;
• HGB – hemoglobina, czyli barwnik krwi odpowiedzialny za przenoszenie tlenu;
• HCT – hematokryt, czyli udział krwinek czerwonych w objętości krwi;
• MCV, MCH, MCHC – wskaźniki opisujące wielkość i zawartość hemoglobiny w krwinkach czerwonych, pomocne w różnicowaniu rodzajów niedokrwistości;
• WBC – liczba krwinek białych (leukocytów), które biorą udział w obronie organizmu;
• PLT – liczba płytek krwi (trombocytów), istotnych w procesie krzepnięcia.

Morfologia bywa wykonywana z tak zwanym rozmazem, który dokładniej opisuje poszczególne rodzaje krwinek białych, między innymi neutrofile, limfocyty i monocyty.

Morfologia z rozmazem – co to znaczy?

Morfologia z rozmazem to poszerzona wersja badania, w której ocenia się odsetek i wygląd poszczególnych rodzajów krwinek białych, a niekiedy także obraz krwinek czerwonych i płytek. Rozmaz może być wykonywany automatycznie przez analizator lub ręcznie, przez osobę oceniającą preparat pod mikroskopem – zwłaszcza gdy wynik automatyczny wymaga potwierdzenia lub uszczegółowienia. Wynik rozmazu zawsze interpretuje się razem z podstawową morfologią, ponieważ dopiero całość obrazu ma znaczenie diagnostyczne.

Morfologia – normy

Zakresy wartości prawidłowych zależą od laboratorium, metody, a także płci i wieku, dlatego zawsze należy odnosić się do norm podanych na własnym wyniku. Orientacyjne wartości u osoby dorosłej to:

• hemoglobina (HGB): około 12–16 g/dl u kobiet i 13–17 g/dl u mężczyzn;
• krwinki czerwone (RBC): około 3,9–5,2 mln/µl u kobiet i 4,3–5,7 mln/µl u mężczyzn;
• krwinki białe (WBC): około 4–10 tys./µl;
• płytki krwi (PLT): około 150–400 tys./µl.

Drobne odchylenia od tych wartości nie zawsze oznaczają chorobę, a pojedynczy nieprawidłowy parametr trzeba interpretować w kontekście całości wyniku oraz stanu zdrowia.

Wskaźniki czerwonokrwinkowe (MCV) – dlaczego są ważne?

Wśród parametrów morfologii szczególne znaczenie w diagnostyce niedokrwistości mają wskaźniki opisujące krwinki czerwone, zwłaszcza MCV, czyli średnia objętość krwinki. Pomagają one wstępnie ukierunkować dalszą diagnostykę: niedokrwistość z niskim MCV (mikrocytarna) często wiąże się z niedoborem żelaza, natomiast z wysokim MCV (makrocytarna) może sugerować między innymi niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego. Podobnie parametry MCH i MCHC opisują zawartość hemoglobiny w krwinkach i uzupełniają tę ocenę. To jednak tylko ogólne kierunki – ostateczną interpretację przeprowadza lekarz.

Nieprawidłowe wyniki – co mogą oznaczać?

Poszczególne odchylenia mogą wskazywać na różne sytuacje. Najczęściej omawiane to:

• obniżona hemoglobina i liczba krwinek czerwonych – mogą świadczyć o niedokrwistości (anemii), której częstą przyczyną jest niedobór żelaza;
• podwyższona liczba krwinek białych – bywa związana z infekcją lub stanem zapalnym, choć nie tylko;
• obniżona liczba krwinek białych – może pojawić się między innymi w przebiegu niektórych infekcji wirusowych;
• nieprawidłowa liczba płytek krwi – zbyt niska lub zbyt wysoka wymaga interpretacji, ponieważ wpływa na proces krzepnięcia.

Należy podkreślić, że są to jedynie ogólne kierunki interpretacji. Ten sam wynik może mieć różne znaczenie u różnych osób, dlatego jego ocena należy do lekarza.

Najczęstsze przyczyny odchyleń

Do częstych przyczyn nieprawidłowości w morfologii należą infekcje, niedobory pokarmowe (na przykład żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego), stany zapalne, odwodnienie, przyjmowane leki, a także szereg schorzeń przewlekłych. Część odchyleń ma charakter przejściowy i ustępuje samoistnie, inne wymagają dalszej diagnostyki. Znaczenie ma również to, czy nieprawidłowość dotyczy jednego, czy wielu parametrów jednocześnie, oraz jak bardzo wynik odbiega od zakresu prawidłowego.

Jak często wykonywać morfologię?

Morfologia jest podstawowym badaniem profilaktycznym, wykonywanym okresowo także u osób zdrowych, dobrze się czujących. Jej wynik bywa również punktem wyjścia do dalszej diagnostyki, gdy pojawiają się niepokojące objawy. Nie należy jednak samodzielnie rozpoznawać choroby na podstawie pojedynczego wyniku, a optymalną częstotliwość badań kontrolnych w indywidualnej sytuacji ustala lekarz.

Czy normy morfologii są takie same u wszystkich?

Nie. Zakresy referencyjne poszczególnych parametrów różnią się w zależności od płci oraz wieku. Inne wartości uznaje się za prawidłowe u dorosłych mężczyzn i kobiet, a jeszcze inne u dzieci, u których normy zmieniają się wraz z rozwojem. Odrębności dotyczą także okresu ciąży, kiedy część parametrów fizjologicznie się zmienia. Dlatego ten sam wynik liczbowy może być prawidłowy u jednej osoby, a u innej wymagać uwagi. Z tego względu zawsze należy odnosić się do zakresów podanych na własnym wyniku, a ich interpretację pozostawić lekarzowi, który uwzględni całościowy obraz oraz stan zdrowia.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Wynik morfologii najlepiej omówić z lekarzem, który zlecił badanie – zwłaszcza gdy odchylenia są znaczne lub gdy towarzyszą im objawy, takie jak wyraźne osłabienie, duszność, bladość, przedłużająca się gorączka, łatwe powstawanie siniaków czy krwawienia. W takich sytuacjach nie należy zwlekać z konsultacją.

Niniejszy tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Kompleksowej interpretacji morfologii, z uwzględnieniem wszystkich parametrów oraz Pana/Pani stanu zdrowia, dokonuje lekarz.