Co to jest zwężenie tętnicy szyjnej?

Zwężenie tętnicy szyjnej oznacza przewężenie światła tętnicy biegnącej po bocznej stronie szyi, która zaopatruje mózg w krew. Najczęstszą przyczyną takiego zwężenia jest miażdżyca, czyli odkładanie się w ścianie tętnicy złogów tworzących tak zwaną blaszkę miażdżycową. Kod I65.2 odnosi się do niedrożności i zwężenia tętnicy szyjnej niepowodującego zawału mózgu.

Zwężenie bywa wykrywane w badaniu ultrasonograficznym metodą Dopplera, wykonywanym z różnych powodów. Wiele zwężeń, zwłaszcza niewielkich, przez długi czas nie daje objawów. Sam wpis w wyniku badania opisuje stan naczynia, natomiast jego znaczenie kliniczne ocenia lekarz. Warto rozumieć, że tętnice szyjne to główne naczynia doprowadzające krew do mózgu, dlatego informacje o ich stanie traktuje się z uwagą, nawet gdy nie towarzyszą im żadne objawy. Jednocześnie samo stwierdzenie zwężenia nie oznacza, że musi dojść do jakiegokolwiek zdarzenia – jest to przede wszystkim wskazówka, aby zadbać o czynniki ryzyka i ustalić z lekarzem właściwe postępowanie. Stopnia zwężenia oraz charakteru blaszki nie da się wiarygodnie ocenić samodzielnie, na podstawie samego opisu.

Jak to zapisano w Pana/Pani wyniku

W opisie badania naczyniowego, najczęściej USG Doppler, można spotkać takie sformułowania:

• zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej po stronie prawej lub lewej,
• blaszka miażdżycowa w opuszce lub w przebiegu tętnicy,
• opisowe określenie stopnia zwężenia,
• informacja o przepływie krwi i jego prędkości,
• określenia dotyczące charakteru blaszki, na przykład stabilna lub o nierównej powierzchni.

Radiolog lub angiolog opisuje, jak bardzo zwężone jest naczynie i jaki wpływ ma to na przepływ krwi. Ocena stopnia zwężenia i jego znaczenia dla dalszego postępowania należy do lekarza.

Skąd się bierze zwężenie tętnicy szyjnej?

Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca – ogólnoustrojowy proces, w którym w ścianach tętnic odkładają się złogi. Sprzyjają mu dobrze znane czynniki ryzyka, na które w dużej mierze ma się wpływ:

• podwyższone ciśnienie tętnicze,
• palenie tytoniu,
• zaburzenia gospodarki lipidowej (cholesterol),
• cukrzyca,
• brak aktywności fizycznej i nadwaga.

Ponieważ miażdżyca dotyczy całego układu naczyniowego, zwężenie tętnicy szyjnej bywa sygnałem, aby przyjrzeć się także innym naczyniom i ogólnym czynnikom ryzyka. Ocenę tę przeprowadza lekarz.

Typowe objawy

Wiele zwężeń tętnicy szyjnej nie daje żadnych objawów i jest wykrywanych przypadkowo. Nie oznacza to jednak, że można je lekceważyć, ponieważ tętnica szyjna zaopatruje mózg.

Objawy, jeśli występują, mają zwykle charakter nagły i mogą obejmować:

• nagłe osłabienie lub drętwienie twarzy, ręki albo nogi, zwykle po jednej stronie ciała,
• nagłe zaburzenia mowy lub rozumienia,
• nagłe zaburzenia widzenia w jednym oku,
• nagłe zawroty głowy, zaburzenia równowagi lub trudności w chodzeniu.

Takie objawy mogą świadczyć o przemijającym niedokrwieniu lub o udarze mózgu i wymagają natychmiastowej reakcji, niezależnie od tego, czy szybko ustępują.

Co można zrobić samemu

W przypadku zwężenia tętnicy szyjnej szczególne znaczenie ma wpływ na czynniki ryzyka miażdżycy:

• niepalenie tytoniu,
• dbanie o prawidłowe ciśnienie tętnicze we współpracy z lekarzem,
• zdrowe, zrównoważone odżywianie,
• regularna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości,
• kontrola cukru i lipidów oraz regularne przyjmowanie zaleconych leków.

Działania te nie tylko dotyczą tętnicy szyjnej, lecz służą zdrowiu całego układu krążenia. Nie należy jednak samodzielnie odstawiać ani zmieniać leków bez konsultacji.

Kiedy do lekarza

Wynik z opisem zwężenia zawsze warto omówić z lekarzem, ponieważ pomaga on zaplanować postępowanie i ocenić ogólne ryzyko naczyniowe. Zwykle odbywa się to w trybie planowym.

Objawy takie jak nagłe osłabienie połowy ciała, zaburzenia mowy lub widzenia wymagają natomiast natychmiastowego wezwania pomocy pod numer alarmowy, nawet jeśli ustępują po chwili. W udarze mózgu czas ma decydujące znaczenie.

Co zwykle robi lekarz

Lekarz ocenia stopień i charakter zwężenia oraz obecność objawów. W zależności od sytuacji może zalecić kontrolne badania obrazowe, intensywne oddziaływanie na czynniki ryzyka lub skierowanie do specjalisty. W wybranych przypadkach rozważa się leczenie zabiegowe. O wyborze postępowania decyduje lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę całościowy obraz.

Rozpoznawanie objawów udaru i szybka reakcja

Najważniejszym powodem, dla którego zwężenie tętnicy szyjnej traktuje się poważnie, jest związek tego naczynia z ukrwieniem mózgu. Dlatego każda osoba, u której opisano takie zwężenie, powinna znać objawy wymagające natychmiastowej reakcji oraz wiedzieć, że w takiej sytuacji nie czeka się i nie odkłada wezwania pomocy.

Do objawów, które powinny natychmiast wzbudzić czujność, należą:

• nagłe opadnięcie kącika ust lub asymetria twarzy,
• nagłe osłabienie lub bezwład jednej ręki,
• nagłe zaburzenia mowy – niewyraźna mowa lub trudność w doborze słów,
• nagłe zaburzenia widzenia albo równowagi.

W takich przypadkach należy niezwłocznie wezwać pomoc pod numer alarmowy, nawet jeśli objawy szybko ustępują. Krótkotrwałe dolegliwości mogą być zwiastunem poważniejszego zdarzenia, a w chorobach mózgu czas ma decydujące znaczenie. Nie zaleca się samodzielnego dojazdu do placówki ani czekania na poprawę. Poza sytuacjami nagłymi codzienne postępowanie koncentruje się na wpływie na czynniki ryzyka miażdżycy oraz na regularnym przyjmowaniu zaleconych leków. Samodzielne odstawianie preparatów, zwłaszcza tych wpływających na krzepnięcie czy ciśnienie, może być niebezpieczne, dlatego wszystkie zmiany w leczeniu oraz zakres dalszych badań należy ustalać z lekarzem.

Ważna informacja: Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania ani do rozpoczynania lub zmiany leczenia. Interpretację własnego wyniku badania oraz dalsze postępowanie należy omówić z lekarzem.