Czym są trójglicerydy?

Trójglicerydy to najczęściej występujący rodzaj tłuszczów w organizmie. Pochodzą z pożywienia, a także są wytwarzane przez wątrobę. Stanowią ważny zapas energii — nadmiar kalorii, w tym z cukrów i alkoholu, organizm może przekształcać w trójglicerydy i magazynować w tkance tłuszczowej. We krwi krążą związane z lipoproteinami.

Trójglicerydy oznacza się w ramach lipidogramu, czyli profilu lipidowego, zwykle razem z cholesterolem całkowitym oraz frakcjami HDL i LDL. Badanie to służy do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego oraz do monitorowania leczenia zaburzeń lipidowych.

Normy trójglicerydów — zależą od laboratorium

Wartości referencyjne zależą od laboratorium, metody i przyjętych wytycznych. Orientacyjnie przyjmuje się, że poziom prawidłowy to poniżej 150 mg/dl. Wartości 150–199 mg/dl określa się jako granicznie wysokie, 200–499 mg/dl jako wysokie, a 500 mg/dl i więcej jako bardzo wysokie. Proszę jednak porównywać wynik z zakresem podanym na własnym wyniku i pamiętać, że decyzje podejmuje się w kontekście całego lipidogramu i indywidualnego ryzyka.

Wysokie trójglicerydy — możliwe przyczyny

Podwyższony poziom trójglicerydów (hipertriglicerydemia) najczęściej wiąże się ze stylem życia i wybieralnymi czynnikami. Do typowych przyczyn należą: dieta bogata w cukry proste, słodzone napoje i tłuszcze, spożywanie alkoholu, nadmierna masa ciała, mała aktywność fizyczna oraz niewyrównana cukrzyca. Znaczenie mają również niektóre choroby (na przykład niedoczynność tarczycy, choroby nerek), leki oraz uwarunkowania genetyczne.

Warto pamiętać, że na wynik silnie wpływa ostatni posiłek — dlatego badanie często wykonuje się na czczo. Bardzo wysokie stężenia trójglicerydów, zwłaszcza powyżej 500 mg/dl, mogą zwiększać ryzyko ostrego zapalenia trzustki, co wymaga szczególnej uwagi lekarza.

Trójglicerydy a serce

Zaburzenia lipidowe, w tym podwyższone trójglicerydy, są jednym z czynników wpływających na ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Trójglicerydy rozpatruje się jednak zawsze łącznie z innymi parametrami, przede wszystkim cholesterolem LDL i HDL, oraz z pozostałymi czynnikami ryzyka, takimi jak nadciśnienie, palenie, cukrzyca czy obciążenia rodzinne. Dlatego sam wynik trójglicerydów nie wystarcza do oceny ryzyka — całościowej analizy dokonuje lekarz.

Niskie trójglicerydy

Niski poziom trójglicerydów zwykle nie jest powodem do niepokoju. Może wynikać z diety ubogiej w tłuszcze, intensywnego stylu życia lub bywa obserwowany przy niektórych stanach, na przykład nadczynności tarczycy. Jeśli obniżonemu wynikowi nie towarzyszą inne nieprawidłowości, rzadko wymaga on szczególnego postępowania. W razie wątpliwości warto omówić go z lekarzem.

Dieta i styl życia

Poziom trójglicerydów zwykle dobrze reaguje na zmiany stylu życia. Pomocne bywają: ograniczenie cukrów prostych i słodzonych napojów, zmniejszenie spożycia alkoholu, redukcja nadmiernej masy ciała, regularna aktywność fizyczna oraz dieta bogata w warzywa, produkty pełnoziarniste i korzystne tłuszcze, na przykład z ryb. U wielu osób takie zmiany istotnie obniżają poziom trójglicerydów. O ewentualnym leczeniu farmakologicznym decyduje lekarz.

Jak przygotować się do lipidogramu

Lipidogram, w tym trójglicerydy, często wykonuje się na czczo, zwykle po 9–12 godzinach bez jedzenia, z możliwością picia wody. Zaleca się, aby dzień wcześniej unikać alkoholu oraz bardzo tłustych, obfitych posiłków, a także intensywnego wysiłku tuż przed badaniem. O przyjmowanych lekach warto poinformować lekarza. Dokładne zalecenia dotyczące przygotowania podaje laboratorium, ponieważ w niektórych sytuacjach dopuszcza się badanie bez bycia na czczo.

Alkohol i cukry proste a trójglicerydy

Wśród czynników żywieniowych szczególnie silnie na poziom trójglicerydów wpływają alkohol oraz cukry proste, w tym słodzone napoje i słodycze. U części osób nawet umiarkowane ograniczenie tych produktów przynosi zauważalną poprawę wyniku. Warto też zwrócić uwagę na fruktozę oraz nadmiar kalorii, które organizm może przekształcać w trójglicerydy. Zmiany w diecie najlepiej wprowadzać rozsądnie i, w razie potrzeby, z pomocą dietetyka.

Lipidogram — pozostałe parametry

Trójglicerydy to tylko część lipidogramu. Obok nich oznacza się cholesterol całkowity oraz jego frakcje: LDL, potocznie nazywany złym cholesterolem, oraz HDL, określany jako dobry. To przede wszystkim cholesterol LDL odgrywa kluczową rolę w ocenie ryzyka miażdżycy, natomiast wysoki HDL uznaje się za korzystny. Trójglicerydy interpretuje się łącznie z tymi wartościami, ponieważ dopiero cały profil lipidowy daje pełniejszy obraz.

Trójglicerydy a trzustka

Bardzo wysokie stężenie trójglicerydów, zwłaszcza powyżej 500 mg/dl, a szczególnie przy jeszcze wyższych wartościach, zwiększa ryzyko ostrego zapalenia trzustki — poważnego stanu wymagającego pilnej pomocy. Objawy zapalenia trzustki to silny, opasujący ból w nadbrzuszu, promieniujący do pleców, nudności i wymioty. W takiej sytuacji nie należy zwlekać z kontaktem z lekarzem lub pogotowiem. Bardzo wysokie trójglicerydy wymagają szczególnej uwagi i szybkiego działania pod nadzorem lekarza.

Kto i jak często powinien badać lipidy

Ocena profilu lipidowego jest elementem szacowania ryzyka chorób serca i naczyń. Częstość badań zależy od wieku, obecności czynników ryzyka (takich jak nadciśnienie, palenie, cukrzyca, otyłość czy obciążenia rodzinne) oraz od tego, czy pacjent jest w trakcie leczenia. U osób bez czynników ryzyka lipidogram wykonuje się zwykle okresowo, a u osób leczonych częściej. Konkretny plan badań ustala lekarz.

Leczenie — ogólne zasady

Podstawą postępowania przy podwyższonych trójglicerydach jest zmiana stylu życia: dieta, aktywność fizyczna, redukcja masy ciała, ograniczenie alkoholu oraz dobra kontrola chorób towarzyszących, na przykład cukrzycy. W części przypadków lekarz rozważa leczenie farmakologiczne, dobierane indywidualnie. Nie należy samodzielnie rozpoczynać ani odstawiać leków wpływających na gospodarkę lipidową. Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Badanie na czczo i bez bycia na czczo

Poziom trójglicerydów wyraźnie rośnie po posiłku, dlatego tradycyjnie lipidogram wykonuje się na czczo. Coraz częściej dopuszcza się jednak oznaczanie lipidów bez bycia na czczo, zwłaszcza w badaniach przesiewowych, ponieważ dla części parametrów różnica jest niewielka. Jeśli jednak trójglicerydy są istotnie podwyższone w próbce pobranej po posiłku, lekarz może zalecić powtórzenie badania na czczo. O sposobie przygotowania warto zapytać w laboratorium.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Nieprawidłowy wynik trójglicerydów warto omówić z lekarzem, zwłaszcza gdy współistnieją inne czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego. Bardzo wysokie wartości wymagają szczególnej uwagi ze względu na ryzyko zapalenia trzustki. Objawy takie jak silny, opasujący ból brzucha z nudnościami i wymiotami wymagają pilnej pomocy. O interpretacji wyniku i ewentualnym leczeniu, w powiązaniu z całym lipidogramem i ryzykiem, zawsze decyduje lekarz.