Ürik asit nedir?

Ürik asit, vücutta pürin adı verilen maddelerin parçalanması sonucu oluşan bir atık üründür. Pürinler hem hücrelerimizin doğal yıkımından hem de bazı besinlerden gelir. Ürik asidin büyük bölümü böbrekler yoluyla idrarla, bir kısmı da bağırsaklardan atılır. Üretim ile atılım arasındaki denge bozulduğunda kanda ürik asit birikir. Kandaki ürik asit düzeyi, bu dengeyi ve özellikle gut (damla hastalığı) ile böbrek taşı riskini değerlendirmek için ölçülür.

Normal ürik asit değerleri

Ürik asidin referans aralığı laboratuvara, yönteme ve cinsiyete göre değişir. Genel olarak yetişkin erkeklerde yaklaşık 3,4–7,0 mg/dL, kadınlarda yaklaşık 2,4–6,0 mg/dL aralığı sık kullanılır. Bazı laboratuvarlar sonucu µmol/L biriminde verir. Kadınlarda menopozdan sonra değerler bir miktar yükselebilir. Kendi sonucunuzu her zaman raporunuzdaki referans aralığıyla karşılaştırın; çünkü farklı laboratuvarların sınırları birbirinden farklı olabilir.

Yüksek ve düşük ürik asit ne anlama gelir?

Yüksek ürik asit (hiperürisemi), ya vücudun fazla ürik asit üretmesinden ya da böbreklerin yeterince atamamasından kaynaklanır. Uzun süre yüksek kalması, eklemlerde ürik asit kristallerinin birikerek gut ataklarına ve böbreklerde taş oluşumuna yol açabilir. Ancak yüksek ürik asidi olan herkeste belirti görülmez; bu duruma belirtisiz hiperürisemi denir. Düşük ürik asit ise daha seyrektir ve genellikle bir hastalık belirtisi olmaktan çok bazı ilaçlara, beslenme durumuna veya nadir metabolik farklılıklara bağlıdır.

Olası nedenler

Ürik asidi yükseltebilen başlıca durumlar:

• Pürinden zengin beslenme (kırmızı et, sakatat, bazı deniz ürünleri)
• Aşırı alkol, özellikle bira tüketimi
• Fruktozdan zengin şekerli içecekler
• Fazla kilo, şeker hastalığı ve metabolik sendrom
• Böbrek fonksiyonlarının azalması
• İdrar söktürücü gibi bazı ilaçlar
• Ailede gut öyküsü

Düşük ürik asit ise bazı ilaçlar, karaciğer hastalıkları veya nadir kalıtsal durumlarla ilişkili olabilir.

Beslenme ve yaşam tarzının etkisi

Ürik asit düzeyi beslenme ve yaşam tarzından belirgin biçimde etkilenir. Pürinden zengin gıdaların ve alkolün azaltılması, şekerli içeceklerden kaçınılması, yeterli su içilmesi ve sağlıklı kiloya ulaşılması birçok kişide değerleri olumlu etkiler. Bununla birlikte, yalnızca beslenme değişikliği her zaman yeterli olmayabilir; özellikle tekrarlayan gut atakları veya böbrek taşı olanlarda ilaç tedavisi gerekebilir. Hangi değişikliklerin sizin için uygun olduğuna, genel sağlık durumunuzu göz önünde bulundurarak hekiminiz karar verir.

Gut (damla hastalığı) nedir?

Gut, kanda uzun süre yüksek kalan ürik asidin eklem içinde kristaller oluşturmasıyla ortaya çıkan iltihabi bir eklem hastalığıdır. Tipik olarak ayak başparmağında olmak üzere; ani başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık, şişlik ve sıcaklıkla kendini gösterir. Ataklar günlerce sürebilir ve tekrarlayabilir. Yıllar içinde tedavi edilmeyen gutta, deri altında toplanan kristal birikintileri (tofüs) ve eklem hasarı gelişebilir. Gut tanısı yalnızca yüksek ürik asit değeriyle değil; belirtiler, muayene ve gerektiğinde eklem sıvısının incelenmesiyle konur. Bu değerlendirmeyi hekim yapar.

Ürik asit ve böbrek taşları

Yüksek ürik asit, hem ürik asit taşlarının oluşumuna hem de bazı durumlarda böbrek fonksiyonlarının etkilenmesine katkıda bulunabilir. Yeterli sıvı almak, idrarı seyrelterek taş oluşma riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Böbrek taşı öyküsü olanlarda ürik asit düzeyinin ve idrar özelliklerinin değerlendirilmesi önem taşır. Ancak her böbrek taşı ürik asitle ilişkili değildir; taşın türüne ve nedenine göre yaklaşım değişir. Bu nedenle tekrarlayan taşları olanların bir hekim tarafından ayrıntılı değerlendirilmesi uygundur.

Kimler risk altındadır?

Yüksek ürik asit ve gut; erkeklerde, ileri yaşta, fazla kilolu kişilerde, yüksek tansiyon, şeker hastalığı veya böbrek hastalığı bulunanlarda ve ailesinde gut öyküsü olanlarda daha sık görülür. Alkol, özellikle bira ve pürinden zengin beslenme bu riski artırabilir. Bazı ilaçlar da ürik asit düzeyini yükseltebilir. Risk etkenlerini taşıyan kişilerde değerlerin izlenmesi, olası sorunların erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Yüksek ürik asit nasıl izlenir?

Ürik asit yüksekliğinin izlenmesi ve gerekiyorsa tedavisi kişiye göre planlanır. Belirtisiz kişilerde çoğu zaman yaşam tarzı önerileri ve takip yeterli olabilirken; sık gut atağı geçiren, tofüsü veya böbrek taşı olanlarda ürik asidi düşürmeye yönelik ilaç tedavisi gündeme gelebilir. İlaç kullanılıp kullanılmayacağına, dozuna ve süresine hekiminiz genel sağlık durumunuzu göz önünde bulundurarak karar verir. Atak sırasında ve dışında yaklaşımın farklı olabileceğini de unutmayın.

Ürik asit testinden önce nelere dikkat edilmeli?

Bazı laboratuvarlar ölçüm öncesinde açlık, ağır egzersizden kaçınma ya da alkol almama gibi hazırlıklar önerebilir. Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri hekiminize bildirmeniz de önemlidir, çünkü bir kısmı sonucu etkileyebilir. Doğru bir sonuç için size verilen hazırlık talimatlarına uymanız yararlı olur.

Beslenme dışında ürik asidi etkileyen etkenler

Ürik asit yalnızca beslenmeye bağlı değildir; birçok etken düzeyini etkileyebilir. Vücut ağırlığı, böbrek işlevi, bazı hormonal durumlar ve kalıtsal özellikler önemli rol oynar. Ayrıca su kaybı, aşırı fiziksel zorlanma ve bazı ilaçlar değerleri geçici ya da kalıcı olarak yükseltebilir. Öte yandan hızlı kilo verme ve uzun süreli açlık gibi durumlar da ürik asidi etkileyebilir. Bu nedenle yüksek bir sonuç, yalnızca yenilen yiyeceklere bakılarak açıklanamaz; kişinin genel durumu, kullandığı ilaçlar ve diğer test sonuçları birlikte ele alınır. Değerinizin neden yüksek olduğunu ve hangi etkenlerin sizde öne çıktığını anlamak için hekiminizle konuşmanız en doğru yaklaşımdır. Böylece gereksiz ve aşırı kısıtlayıcı beslenme uygulamalarından da kaçınmış olursunuz. Unutulmamalıdır ki bir kişide sorun yaratan bir etken, bir başkasında belirgin etki göstermeyebilir; bu yüzden öneriler kişiye özel olmalıdır.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Genellikle ayak başparmağında olmak üzere bir eklemde ani başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık, şişlik ve sıcaklık gut atağını düşündürür ve değerlendirilmesi gerekir. Bel ya da yan bölgede dalga dalga gelen şiddetli ağrı, idrarda kan veya idrar yaparken yanma böbrek taşının belirtisi olabilir. Ürik asit sonucunuz yüksek çıktıysa, belirtiniz olmasa bile bunun nedenini ve gerekip gerekmediğini hekiminizle konuşmanız uygun olur. Tedavi kararını ve ilaç gerekip gerekmediğini yalnızca hekim verir; sonucu tek başına yorumlamayın.